Kendine Müslüman / Nefsine Tatar



“bir şu’lesi var ki şem-i cânın...”


Biliyor musun, tek çocuk olmanın tehlikeli tarafları vardır. Sana bunları nasıl anlatayım.

Tek çocuk olarak bir zümre içinde sıraya girmenin gıdalı tarafını kolay kolay dile getiremezsin. Tehlikelerin başında bil ki bu gelir. Sıranın bozulması halinde yaşadığın inkisarı dile getirebilmek için yine başıbozuk safların diline muhtaçsın. Bu daha sinsi, daha can yakıcı bir tehlikedir.

Dil dedim de... aklıma gaz lambası geldi, sana onu anlatayım. Gaz lambasının bir karnı, bir boğazı, bir fitili bir de fanusu vardır. Gaz lambasının karnında gazyağı yatar, arada bir dalgalanır. Taş yağı da derler. Yasak olmasına rağmen insan taşları yer ve taşlar karnına taş gibi oturur. Kuşlar da kursaklarında taş biriktirir, ona da taşlık denir. Tavası leziz olur lakin dörtte üç fire verir. İnsanoğlu bir de ölü eti yer ki bu da küllühüm zarardır. Karnındaki insan ve taş parçalarını can harareti ve nefs hevasıyla yakabilmek için çok çalışması gerekir ama bunlar başka bir istiarenin efradı. Biz bu güzel hevâların mahvından yüzgeri edip gaz lambasına dönelim.

Gaz lambasının karnındaki taş yağını boğazından yukarı taşıyan ince uzun pamuk şeride fitil denir. Bu tuhaf alet, nev-i beşerin midesiyle boğazına ve boğazdan gelen canla canlanan kemiksiz uzva benzer. Bu uzva fetîle-i dîl derler. Bu fitilin ucu ağız derler bir mişkat içine çöreklenmiştir. Arada bir ucundan kırpmak gerekir. Ağız, âgâz etmek yani başlamak demektir. Demek ki biz mevzua ters taraftan serâgâz ettik. Mevzua gaz yağından, taş yağından başlamak da neyin nesi idi? Bu yakıt zeytinyağı olabildiği gibi gül yağı da olabilir. İspermeçet yağını kabul etmiyoruz, amber balığını yakmak da nereden çıktı? Amber balığını yakmak değil etini yemek sünnet. Bakalım bu kadar mecazı neresinden bağlayacağız?

Mevzua yakıttan başlayınca neler olduğunu sana bir hikâye ile anlatayım. Laf aramızda, hikayeler tarihe tersinden girerler... hikâye şöyle:

Vaktiyle bir İslam mahallesinde bir mescit varmış. Bu mescit kandilinde zeytinyağı yakılarak tenevvür ediliyormuş. Mübarek zeytinyağı yanınca mescidin sahanlıkları sabah gibi oluyormuş. Fakat kandillerdeki zeytinyağı erken erken tükeniyor hem kayyıma zahmet hem de mütevelliye masraf oluyormuş. Bir gün kayyım efendi minbere saklanıp gözlemeğe başlamış. Gecenin bir vakti bir Arap mescide girmiş ve kandile yaklaşmış; “El-beytu beytullah, ez-zeytu zeytullah ve ene abdullah” deyip kandildeki zeytinyağını içivermiş. Yani ki “Ev Allah’ın evi, yağ Allah’ın yağı, ben de Allah’ın kulu” diyerek yağı gövdeye indiriyormuş. Ferdası günü kayyım efendi eline sağlam bir lobut almış ve yine minbere saklanmış, geceyi beklemiş. Arap gelmiş ve mutadı üzere “El-beytu beytullah, ez-zeytu zeytullah ve ene abdullah” diyerek kandile uzanırken kayyım efendi meydana çıkıp lobutu Arabın kafasına indirmiş ve “el-darbu darbullah!” demiş.

Şimdi objektiflik ve siyaseten doğruculuk numaralarını bir tarafa bırak da söyle, Arap kafaya darbeyi yeyince nasıl da zevklendin! Bil ki bu zevk tesadüf değil. Biz Türkîde havass-ı hamse-i hariciyyeden yani ki beş dış duyumuzdan(!) biri olan tad alma hassamıza “zevk” deriz.

Öyleyse gel mevzua ağızdan âgâz edelim. Bakkal kâğıdı üzerinde iki kalem börek almışsın, mahalle kahvesine gelmiş kendine bir de paşa çayı söylemiş, besmeleyi de çekmişsin. İlk lokmada etraftan bir ses sima’ edersin yani işitirsin: “Sen kendine mi Müslümansın birader?” ve sesle beraber bir el böreğine uzanır ve bir parçasını götürür. Sonra diğer taraftan bir diğer el daha... “Bre vermem böreğimi!” diyemezsin, paşa paşa vereceksin. Koca porsiyondan ancak üç dört lokmayı gövdeye indirebilmişsindir. Fakat doyarsın. Hem de tek başına iki porsiyon tıkınsan doyamayacağın kadar doyarsın. Üzerine de “Kesene bereket birader, helal et!” nidaları tatlı niyetine afiyetine cila olur, sofrayı da kuran kaldırır.

Sana tek çocuk olmanın tehlikelerinden biraz bahsedebildim mi, bilmiyorum. Yalnız Türkîde tek çocuğa paşa derler, onu da söylemiş olayım. Paşayı aslında Nef’î’den öğrenmek lazım ama o fırtınalı denize açılmak için Sind-Bâd olmak lazım. Gel biz yine mahalli sehlin munis dalgalarında, hafızanın incecik kumunda yürüyelim.

Paşa dediğimiz kişi şahın işlerini yürüten bir adamdır. Paşa olmak kolay değildir. Paşa dikkat etmezse forsu bozulabilir. Folklorik muhtevadan (hurde malumattan) anlıyoruz ki paşa dediğimiz tip pek öyle zora gelebilen bir mahluk değil. Zora getirilirse ifrit olur, kalemindeki memurları da fitil eder. Elbette memur dediğin açıktan parlayamaz, kundaklanmış pamuk balyası gibi için için yanar fakat tütemez. Tütmek için pundunu bekler. Pundu zuhur edinceye kadar paşanın gönlünü almak için çok yağ yakmak gerekebilir. Ayrıca paşa kolay köpürür. Paşanın gönlü çok hassastır. Paşa ayran gönüllüdür çünkü oralara tırmanmak ve oralarda kalabilmek için çok çalkantılar görmüştür. Onun için her tarafla pek de oralı değildir. Peki paşa nerelidir?

Paşayı mesela sünnet oğlanının kıyafetinde görürüz. Bir eliyle bahşişleri toplarken diğer eliyle de azıcık kırpılmış paşacığına ihtimam gösterir. Ayrıca paşayı salatanın içinde görürüz. Nasıl mı? Pazarda çarliston diye satılan biberin asıl adı paşa biberidir. Paşa biberi asla acı olmayan bir biberdir. Paşanın gönlü acıya gelmez dedik ya... mesela acı çay da içemez paşa, çayı kem-renk ve üç şekerlidir.

Her neyse, fitili uzattık, fanus islenmeğe başladı... güya sana “kendine Müslüman” ile “nefsine Tatar” tavırlarını kıyas edecek, oradan şahsiyet teorileri çatacaktım. Halbuki paşa döküntüleri (mütekait paşalar) gibi ahkam kesmeye başladım. Bizim Yunus’a varalım da gönlümüzün pası silinsin:

“Ben o dükkândâr kuluyum cevherler ile doluyum

Dost bâğının bülbülüyüm budaktan gül düzer oldum

 

Ol budakta biter îman îman gitse gider gümân

Dün gün işim budur hemân nefsime bir Tatar oldum”

 

Emrah Azîz Balcı

(Diğer Yazıları)

3 Rebiülâhir 1448

Hasbahçeler


0 Yorumlar

Yorum Gönder

Yorum yaz (0)

Daha yeni Daha eski