Lust ve Çerağ; Moda ve Fıkıh

 

Türkeli’nde ezan-ı Muhammedî’nin işitilmesinin önünde çok vahim bir mania olarak minarelerimize raptedilmiş hoparlör cihazları bulunur.

Bu hükmü tebarüz ettirmek için yirminci yaşımda, miladî takvimin ikinci milenyumuna ramak varken “İlahi” serlevhalı bir şiir yazdım. Şiirin makta’ı “Ayıklarken ayak sesini kampanalardan / Hoparlörde çınlayan, minareden esen” mısralarından ibaretti. Bir derginin editörü dergide neşretmek üzere defterimden bu şiire talip olunca, bugün bile ne olduğunu tayin edemediğim bir saikle şiirin adını “Te Deum” yaptım. Fakat bugün bu hareketimin derginin adıyla alakası olduğunu kabul ediyorum. Zangoç muydum, Molla Sırat mıydım? Epik miydim, Romantik miydim? Ahmet Haşim ve Yahya Kemal arasında bir Eşik’te sıkışmış bir Tanpınar mıydım?  Yoksa “Kepenek altında er yatar” nüktesine intisap etmiş bir memba mıydım?

Hermetik mi angaje mi olduğu meselesinin rayları üzerinde, “Laleli’den dünyaya doğru giden bir tramvayda” yalçın enginlere salınmış, bir şiirimiz vardı. Şiirimize fıkıh teklif eden şairin Vaveylâ’sı Çamlıca antenlerinin cızırtılarıyla paralize oluyordu. “Te Deum”u neşreden derginin adı “Kalemberk” idi. Bu kelime Viyana’ya ramak kala tutunduğumuz son tuğla olan Kahlenberg isminden tahvil edilmişti.

Halbuki ben o günlerde “A Coney İsland of the mind” şirinden ilham alarak “Gönlümün Otranto’su” türküsü çığırıyormuşum. Çığrışıma çığ düştü. Çığ aslında bulutlar gibi geçen bir ömür müydü, Yere dökülen bir un sessizliği mi? Bilemiyorum. Fakat artık equanimity of my mind çemberinde Beatrice’nin katına kadar küp dizilmişti ve ben habire alttan bir küp çekip gümbürtüsüyle keyifleniyordum.

Meğer minareye çıkan merdivenlere nihan başka merdivenler varmış. Ben şerefeye tırmanırken alnıma vuran nura minare dibinden sun’i güneşler tutanlar varmış. Ben kabloları kesip kesip sokağıma inerken nihan merdivenlerin sarmalından tırmanıp kabloları bağlayan tesisatçılar varmış. Bu tesisatçılar, sesleri ancak hamamda güzel çıktığından ötürü minare tepesine hamamlar kurarlarmış... minare miymiş, kütüphane miymiş, labirent miymiş, Çah’ı Nahşeb miymiş?

Nasreddin Hoca bir gün bir minare dibine gelmiş. Hocadan “Bu nedir?” diye sual etmişler. Hoca demiş ki “Bu bir yaş kuyudur, tersyüz edip güneşte kurumaya bırakmışlar.”

Ben o kuyuya nerede atıldım? Gömleğim hangi kana bulandı? Yaşım sekiz iken soykam bir çamaşır selesine, bedenim bir çamaşır selesine sığmış, bir çifte kayıkla şehre açılmıştım. Hayatım ummana sığmaz bir rüzgâr idi. Hayatım hangi güneşlerde kurumaya bırakıldı? İşte bütün bu yazdıklarım onun hikayesidir.

Hikâyenin ellinci yaşıma tevafuk eden günlerinden bir akşam Hasbahçeler Camii imam hatibi sevgili Mehmet hocama dedim ki “Benim bir emelim var, hoparlörleri sökelim, müezzinler ezanı şerefeden okusun.” Dedi ki “Ben seve seve çıkar ezanı okurum, çok da memnun olurum ama olan size olur.” İçimden deli cin fısıldadı: “Olanlar oldu, ölenler öldü.” Peki olanlar neden olmuyor, ölenler neden ölmüyor? Kabloyu kim kesti? Bu sokak fenerleri güpegündüz neden yanıyor? Nerval’in cansız bedenini oradan kim indirecek?

“İlim Aksaray’a inemez” demişler. Bu yarım hükmü tamam etmek için şöyle demek lazım: Küçük Asya çamuru At Meydanı’na çıkamaz. Meselâ Tüccardan Yusuf Efendi’nin mahdumu, Hocazâde ve Kazasker Muslihiddîn Efendi’nin cübbesini delik deşik eden simya budur. Nedir cübbeyi delik deşik eden ve yahut samur kürklü kaftanlarla, pembe incilerle beyaza boyayan? Kimdir Muslihiddin Efendi’yi Zeki Müren’le aynı semtte uyutan?

Haydarpaşa ve Sirkeci garlarında trenden inen yolcuları evvela lostra salonları istikbal eder. Lostra ve lustra... İstanbul lüküs sever, softa suhte sever, Küçük Asya çerağ eder. Yani heva ve heves terk edilmeden, bir aşka yanıp yakılmadan, saf irade kesilmeden olanın olması, ölenin ölmesi mümkün müdür? Bunca hortlağın ve bunca hayaletin izahı buralarda bir yerlerde olmalı.

Sakarya’da -aynı senelerde- “Yahya Kemal Şiirleri Dinletisi” ile pabuçlarını cilalayan ve paçalarını fırçalayan insanların başkanı benim arkadaşımdı. Fakülte panosunda dinleti ilanını görünce bu ilanın serlevhası “Hoplattıra Zıplattıra Yahya Kemal Şiirleri” olmalı diye önce zihnimde tashih etmiş, sonra da bu ibareyi dilime dolamıştım. Örgütlenmiş şerrin ağında olacak iş miydi Yahya Kemal okumak! (Tanpınar’ın Günlük’ü henüz neşredilmemişti, cesedinden alınmış maskı da ortalarda gözükmüyordu.)

Omzum başındaki diğer arkadaşıma “Ya gidip baskın verelim, kürsüye çıkalım ve Tevfik Fikret’in Sis şiirini okuyalım ya da hiç gitmeyelim” demiştim. O da bana “Emrah, dinletiyi düzenleyen bizim arkadaşımız!” demişti. Gidip dinleyici sırasına oturup hatır için bir tam saat Yahya Kemal şiirleri dinledik. İnşad edicilerin pabuçları ve paçaları parladıkça benim yüzüm kararıyordu. Sonra kaynar sular dökündüm Şeyh Galib’in Sapança’sında. Öyle bir yere attı ki dede, “Meyânı lücce-i hûndur kenârı âteş!”

Halbuki lisans tahsilimin ilk günü bölüm kurucusu Sami Şener’in odasına gidip “Ben İstanbul’a gitmek istiyorum” demiştim. Sonra oradan çıkıp okul kantininde bayrağımızın önündeki masaya kurulan yine bendim. O masanın üzerinde fırfırsız ve beyaz bir masa örtüsü vardı. Zor kuvvetiyle ve gözdağı ile beni masadan kaldıramayan reisler, ben şahsi irademle kalkıncaya kadar masada oturmak zorunda kalmışlardı.

Aynı senenin kasım ayında 5.20 posta katarı ile İstanbul’a gitmiş, Haydarpaşa’da inmiş... Çemberlitaş’tan doğru Dergâh Dergisi’nin eşiğine varmıştım. O senenin yazında Dergâh Dergisi’nde iki şiirim neşredilmişti. Peki eşikte ne oldu? Eşikte pabuçlarımda ve paçalarımda Küçük Asya çamurunu fark etmiştim. Oradan Sine-i Millet’e rücû ettim.

Sırtımda kerrakem yoktu. Mavi bir yağmurluk da yoktu sırtımda fakat -hiç de meşhur olmayan- bir trençkot vardı, cebimde on dokuz adet Maltepe ve vasati otuz dokuz adet kibrit çöpü... kulaklarımda İgor’un bahar davulları vuruyordu.

Sonra gece... o günlerde Refah’lı belediyelerce vazedilen pek moda bir şeyi gördüm. Hayır, gördüğüm Ayasofya’nın kubbesine yerleştirilmiş dinamitler değildi, düşman eline sağ teslim edilmemek için. O günlerde selâtin camilerinin minare diplerinden göğe doğru “gothic” projektörler yerleştirilmişti. O Protestan modanın projektörleri “Kendi Gökkubbesinin” “profane” yüzünde bir mana arıyordu.

Divanyolu’nda dinelip göğe baktım. Göğü istintak eden projeksiyonda süt beyazı martılar yüzüyordu.

 

Emrah Azîz Balcı

(Diğer Yazıları)

Muharrem 1448

Hasbahçeler